Sự kiện thế giới nổi bật tuần từ 25-31/5/2020

Chủ nhật, ngày 31 tháng 5 năm 2020 | 16:49:40

* EU kêu gọi Mỹ xem xét lại quyết định rút khỏi WHO; * Nga đề ra quan điểm thống nhất về việc Mỹ rút khỏi Hiệp ước Bầu trời mở; * EC tìm kiếm sự đảm bảo về tài chính cho EU trước kịch bản “Brexit cứng”; * Mỹ lại điều tàu chiến đến biển Đông thách thức Trung Quốc.

1. EU kêu gọi Mỹ xem xét lại quyết định rút khỏi WHO

Ngày 30/5, Liên minh châu Âu (EU) kêu gọi Mỹ xem xét lại quyết định rút tư cách thành viên của Tổ chức Y tế thế giới (WHO).

Trong một tuyên bố chung, Chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC) Ursula von der Leyen cùng Đại diện Cấp cao về chính sách đối ngoại và an ninh của Liên minh châu Âu (EU) Josep Borrell cho rằng, WHO cần tiếp tục giữ vững vai trò dẫn dắt các nỗ lực ứng phó của cộng đồng quốc tế đối với đại dịch viêm đường hô hấp cấp COVID-19 cả hiện tại và trong tương lai. Vì mục tiêu này, sự tham gia và hỗ trợ của tất cả các bên là điều bắt buộc và rất cần thiết.

Chủ tịch Ủy ban Châu Âu Ursula Von Der Leyen và Đại diện Cấp cao về chính sách đối ngoại và an ninh của Liên minh châu Âu Josep Borrell. Ảnh: politico.eu/baotintuc.vn

Hai nhà lãnh đạo châu Âu cũng nêu rõ, EU đã cung cấp thêm hỗ trợ tài chính cho WHO. Khi thế giới vẫn đang vật lộn chiến đấu chống đại dịch, nhiệm vụ chính của mỗi nước là cứu tính mạng con người và khống chế để từng bước đẩy lùi đại dịch. Tuyên bố nhấn mạnh hiện là thời điểm các nước, các thể chế cần cần tăng cường hợp tác và hướng tới những giải pháp chung, tránh những hành động làm suy yếu thành quả quốc tế. Vì vậy, EU kêu gọi Mỹ xem xét lại quyết định của mình.

Trước đó, ngày 29/5, Tổng thống Donald Trump thông báo, Mỹ chấm dứt quan hệ với WHO với cáo buộc tổ chức này không thực hiện các cải cách mà Mỹ cho là rất cần thiết. Trước đó, ngày 14/4, ông đã tuyên bố Mỹ tạm dừng đóng góp tài chính cho WHO để chờ kết luận điều tra về phản ứng của WHO mà ông cho là “thất bại” đối với dịch COVID-19. Gần đây nhất, trong bức thư đề ngày 18/5 gửi Tổng Giám đốc WHO, Tổng thống Trump tuyên bố WHO có 30 ngày để “sửa sai”, nếu không Mỹ sẽ vĩnh viễn cắt nguồn tài trợ và xem xét lại việc tham gia tổ chức này.

2. Nga đề ra quan điểm thống nhất về việc Mỹ rút khỏi Hiệp ước Bầu trời mở

Báo chí Nga ngày 30/5 cho biết, Tổng thống Nga Vladimir Putin đã tiến hành cuộc họp trực tuyến với các Ủy viên thường trực Hội đồng An ninh quốc gia, nhằm thảo luận và đề ra quan điểm cuối cùng của Moscow về việc Mỹ quyết định rút khỏi Hiệp ước Bầu trời mở.

Thế giới tuần qua: Những diễn biến đáng lo ngại

Mỹ dùng máy bay OC-135B Open Skies để thực hiện các chuyến bay giám sát trong khuôn khổ Hiệp ước Bầu trời mở. Ảnh: US Air Force.

Tại cuộc họp này, Tổng thống Putin cùng giới chức an ninh Nga cũng thảo luận về số phận của Hiệp ước Cắt giảm vũ khí tiến công chiến lược mới (New START, còn gọi là START-3), sẽ hết hiệu lực vào tháng 2/2021, nếu văn bản này không được phía Mỹ nhất trí gia hạn.

Phát biểu khai mạc, Tổng thống Putin nhấn mạnh, ông triệu tập cuộc họp này nhằm thảo luận một số vấn đề về an ninh nội bộ và chương trình nghị sự quốc tế. Theo ông, giới chức an ninh Nga phải đề ra quan điểm thống nhất về việc Mỹ rút khỏi Hiệp ước Bầu trời mở. Trong khi đó, Hiệp ước START-3 trên thực tế cũng sắp hết hiệu lực, mà chưa có một cuộc thảo luận nghiêm túc nào về việc gia hạn văn bản vốn được coi là nền tảng bảo đảm an ninh khu vực và quốc tế.

Tổng thống Putin nhấn mạnh: “Hiện có thể đã là quá muộn để bắt đầu các cuộc thảo luận nghiêm túc về tầm quan trọng của vấn đề này, không chỉ đối với nước Nga mà là với cả thế giới”.

Trước đó, ngày 21/5, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố Washington có ý định rút khỏi Hiệp ước Bầu trời mở và sau đó 1 ngày, Ngoại trưởng Mỹ Michael Pompeo khẳng định bằng văn bản về việc quyết định của Mỹ sẽ có hiệu lực sau 6 tháng kể từ ngày 22/5. Giải thích về quyết định của mình, phía Mỹ cáo buộc Nga vi phạm thỏa thuận được ký giữa 34 quốc gia thành viên tham gia Hiệp ước Bầu trời mở, khi từ chối cho phép Mỹ tiến hành các chuyến bay quan sát phi vũ trang qua một số không phận của Nga. Moscow đã bác bỏ những cáo buộc này.

Ngày 22/5, Bộ Ngoại giao Nga đã ra thông cáo nêu rõ lập trường của Moscow sẵn sàng đối thoại với Mỹ về Hiệp ước Bầu trời mở, song chỉ trên cơ sở bình đẳng, có tính tới mối quan tâm của nhau. Bộ Ngoại giao Nga cũng cho rằng, việc Mỹ quyết định rút khỏi Hiệp ước Bầu trời mở làm dấy lên nghi ngờ về tính nhất quán trong chính sách của Washington, gây quan ngại ngay cả trong các đồng minh của Mỹ. Phía Nga cũng cho biết đã luôn chuẩn bị “kế hoạch B”, sau thực tế cho thấy đây không phải là lần đầu tiên Mỹ đơn phương rút khỏi các thoả ước quốc tế.

Hiệp ước Bầu trời mở đa phương được ký năm 1992 tại Helsinki (Phần Lan) bởi đại diện 23 quốc gia thành viên Tổ chức An ninh và Hợp tác châu Âu, có hiệu lực sau đó 10 năm. Đến nay, đã có 34 quốc gia tham gia hiệp ước, theo đó các quốc gia thành viên được phép công khai thu thập thông tin về các lực lượng vũ trang và hoạt động quân sự của nhau.

3. EC tìm kiếm sự đảm bảo về tài chính cho EU trước kịch bản “Brexit cứng”

Ủy ban châu Âu (EC) mong muốn có sự bảo đảm cao hơn cho ngân sách của Liên minh châu Âu (EU) trong dài hạn nhằm hỗ trợ EC vay mượn vốn, qua đó giúp phục hồi nền kinh tế và coi đó như một biện pháp phòng vệ nhằm đối phó với kịch bản “Brexit cứng”.

Thế giới tuần qua: Những diễn biến đáng lo ngại

Trụ sở của Ủy ban châu Âu (EC). Ảnh: World Atlas.

Anh chính thức rời EU vào cuối tháng 1/2020 nhưng nước này vẫn còn nhiều nghĩa vụ về tài chính khác nhau đối với liên minh gồm 27 quốc gia và điều đó sẽ còn tồn tại trong nhiều năm tới đây.

Theo ông Julian Hahn - Ủy viên Ngân sách EU, luật của EU hiện cho rằng mức đóng góp tối đa của mỗi quốc gia cho ngân sách EU là 1,2% tổng thu nhập quốc dân (GNI), mặc dù các khoản thanh toán thực tế thấp hơn.

Các nhà chức trách EU muốn tăng mức trần đó lên 1,4% GNI để đảm bảo khối này có đủ nguồn tài chính 750 tỷ Euro cho Quỹ Phục hồi kinh tế châu Âu để hỗ trợ sự phục hồi kinh tế toàn khối sau đại dịch Covid-19.

Đề xuất của EC về việc vay mượn để bảo đảm ngân sách cho các chính phủ EU trong giai đoạn 2021-2027 sẽ được các nhà lãnh đạo EU thảo luận vào ngày 19/6 tới và có thể không được thông qua ngay lập tức vì một số quốc gia sẽ không chấp nhận có thêm rủi ro.

4. Mỹ lại điều tàu chiến đến biển Đông thách thức Trung Quốc

Hải quân Mỹ một lần nữa thách thức những tuyên bố chủ quyền phi lý của Trung Quốc trên biển Đông vào ngày 28/5, triển khai tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường USS Mustin đến gần quần đảo Hoàng Sa của Việt Nam.

Mỹ điều tàu USS Mustin ra Biển Đông, Trung Quốc tuyên bố đã cảnh báo, xua đuổi - Ảnh 2.

Tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường USS Mustin, thuộc lớp Arleigh Burke - Ảnh: Hải quân Mỹ

“Vào ngày 28/5 (giờ địa phương), tàu USS Mustin (DDG 89) đã thực hiện quyền tự do hàng hải ở quần đảo Hoàng Sa, phù hợp với luật pháp quốc tế. Bằng việc thực hiện hoạt động này, Mỹ chứng minh rằng các vùng biển trên nằm ngoài những gì Trung Quốc có thể tuyên bố là lãnh hải của họ một cách hợp pháp”, ông Anthony Junco - Người phát ngôn Hạm đội 7 của Hải quân Mỹ nhấn mạnh.

Trong khi đó, một quan chức giấu tên của Hải quân Mỹ cho biết, USS Mustin đã di chuyển trong phạm vi 12 hải lý của đảo Phú Lâm và Hòn Tháp. Trung Quốc chiếm đóng và quân sự hóa trái phép đảo Phú Lâm, xây dựng đường băng và từng cho hạ cánh máy bay ném bom chiến lược tại đây.

Trong một tuyên bố cùng ngày, Người phát ngôn Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA) Li Huamin khẳng định, các binh sĩ thuộc Bộ Tư lệnh chiến khu Nam của PLA đã “bám theo và giám sát lộ trình của USS Mustin nhận diện, cảnh báo và xua đuổi con tàu này”.

Theo CNN, Hải quân Mỹ tháng vừa rồi cũng đã triển khai tàu chiến trong một nỗ lực tương tự để thách thức tuyên bố chủ quyền phi pháp của Trung Quốc đối với 2 quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa của Việt Nam. Trước đó 1 tháng, Hải quân Mỹ cũng tiến hành một chiến dịch tương tự gần quần đảo Hoàng Sa.

Mỹ gia tăng chiến dịch đảm bảo tự do hàng hải trong bối cảnh căng thẳng giữa họ với Trung Quốc leo thang vì nhiều vấn đề, trong đó có biển Đông, Hong Kong và nguồn gốc virus corona chủng mới (SARS-CoV-2) gây ra đại dịch COVID-19.

Washington mới đây cáo buộc Bắc Kinh lợi dụng COVID-19 để tìm kiếm lợi ích quân sự và kinh tế trong khu vực. Trong khi đó, Lầu Năm Góc tiết lộ 1 tàu Trung Quốc đã di chuyển “không an toàn và thiếu chuyên nghiệp” gần USS Mustin vào ngày 14/4 trong lúc con tàu này của Mỹ “đang tiến hành các hoạt động bình thường trong vùng biển quốc tế”.

Minh Thư/ Cổng TT ĐT Hội Nhà báo Việt Nam (tổng hợp)