Doanh nghiệp trốn đóng Bảo hiểm Xã hội: Cần hành động cương quyết vì lợi ích người lao động

Thứ năm, ngày 18 tháng 5 năm 2017 | 11:6:46

Báo cáo của Bảo hiểm xã hội (BHXH) Việt Nam cho thấy, thời gian qua, tình trạng nợ BHXH tiếp tục gia tăng, ảnh hưởng nghiêm trọng tới quyền lợi Bảo hiểm Xã hội (BHXH), Bảo hiểm y tế (BHYT) của hàng nghìn người lao động. Tuy nhiên, đến nay, tình trạng này vẫn chưa có biện pháp xử lý triệt để.

Những con số đáng báo động

Tính đến ngày 31-3-2017, các cơ quan, đơn vị sử dụng lao động nợ BHYT 1.686 tỷ đồng, chiếm 41,2% tổng số tiền nợ BHYT. Cả nước hiện có trên 500.000 doanh nghiệp đăng ký thành lập. Tuy nhiên, trên thực tế chỉ có khoảng trên 300.000 doanh nghiệp đang hoạt động và có đến 50% trong số này chưa tham gia đóng BHXH.

Theo ông Trần Đình Liệu, Phó Tổng Giám đốc BHXH Việt Nam, các doanh nghiệp hiện nay chủ yếu đóng BHXH theo mức thấp nhất, chứ không phải dựa trên lương thực tế. Số doanh nghiệp có đóng BHXH đông, nhưng tỷ lệ lao động tham gia BHXH lại ít; nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ trốn đóng BHXH cho người lao động. Hiện nay, ở một số địa phương vẫn còn tình trạng doanh nghiệp “bán chui” các nhà xưởng, tài sản cho người khác để trốn nợ BHXH, dẫn đến tình trạng doanh nghiệp cũ “biến mất”, còn doanh nghiệp mới chối bỏ trách nhiệm về các khoản nợ BHXH.

Báo cáo của BHXH TP Hồ Chí Minh cho thấy, năm 2016, trên địa bàn thành phố có 800.000 người đóng BHXH nhưng lại có tới 700.000 người “ra khỏi” danh sách này. Như vậy, số người đóng BHXH trên thực tế chỉ tăng khoảng 100.000 người.

Từ kết quả trên cho thấy, các cơ quan quản lý Nhà nước chưa nắm được, cũng như chưa thống kê chính xác số lao động đang làm việc nhưng chưa được tham gia BHXH. Trên thực tế, chỉ có doanh nghiệp Nhà nước và khu vực hành chính là có tỷ lệ tham gia BHXH cao, còn lại có khoảng 7,5 triệu lao động đang làm việc trong các doanh nghiệp vẫn chưa được đảm bảo quyền lợi về BHXH. Bên cạnh đó, mức tiền lương đóng BHXH của các doanh nghiệp cũng không đúng với thực tế. Hầu hết các doanh nghiệp xây dựng 2 thang bảng lương (chênh lệch nhau) để đối phó với nghĩa vụ đóng BHXH. Cụ thể, bảng lương dùng để đóng BHXH thường thấp hơn rất nhiều lần so với bảng lương để quyết toán thuế. Thử làm một phép tính: Nếu hơn 15 triệu người lao động hiện nay đóng BHXH với mức chênh lệch trung bình giữa hai bảng lương khoảng 2 triệu đồng/tháng thì số tiền chênh lệch này là vô cùng lớn. Đồng nghĩa với việc, người lao động sẽ bị thiệt hại rất nhiều về các mức hưởng chế độ BHXH ngắn hạn và dài hạn.

Nguyên nhân của tình trạng trốn đóng và chậm đóng BHXH chủ yếu là do ý thức chấp hành pháp luật BHXH của một số chủ sử dụng lao động chưa nghiêm. Đặc biệt, khu vực ngoài Nhà nước thường trốn đóng, chậm đóng, thậm chí chiếm dụng tiền đóng BHXH của người lao động. Bên cạnh đó, nhiều tổ chức Công đoàn cơ sở chưa mạnh dạn đấu tranh bảo vệ quyền lợi cho người lao động trong doanh nghiệp mình. Trong khi đó, người lao động không dám đấu tranh bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình vì sợ mất việc làm…

Đảm bảo quyền lợi chính đáng cho người lao động

Phó Tổng Giám đốc BHXH Việt Nam Phạm Lương Sơn nhấn mạnh, để khắc phục tình trạng nợ đọng BHXH của các doanh nghiệp thì BHXH Việt Nam đã lập danh sách và có thông tin cụ thể về các doanh nghiệp này. Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân khác nhau, thông tin ấy vẫn chưa đảm bảo tính khách quan, minh bạch, công khai. Đối với các trường hợp nợ đóng, chậm đóng BHXH, hiện nay Chính phủ đã có nhiều giải pháp tăng mức xử phạt đối với doanh nghiệp xảy ra tình trạng này. Điển hình, theo Điều 216, Bộ Luật Hình sự (sửa đổi) vừa được Quốc hội khóa XIII thông qua tại Kỳ họp 10, trường hợp trốn đóng BHXH có thể bị phạt tù đến 7 năm. Tuy nhiên, việc “mạnh tay” xử phạt vi phạm trốn đóng BHXH như vậy chỉ là biện pháp tình thế. Còn về lâu dài, cần có những biện pháp tích cực cùng sự vào cuộc quyết liệt, đồng bộ của toàn ngành BHXH cũng như các tổ chức chính trị-xã hội.

Nhiều chuyên gia cho rằng, cần hoàn thiện cơ chế chính sách về BHXH gắn với tạo điều kiện cho doanh nghiệp, các nhà đầu tư thực hiện đầy đủ quyền lợi, trách nhiệm của mình. Đối với BHXH Việt Nam, cơ quan này cần tiếp tục đẩy mạnh công tác thông tin, tuyên truyền với nhiều hình thức đa dạng, phong phú để nâng cao nhận thức của cấp ủy Đảng, chính quyền, các cơ quan, tổ chức, đoàn thể, chủ sử dụng lao động và người lao động… về ý nghĩa, tầm quan trọng của chính sách BHXH, BHYT, Bảo hiểm thất nghiệp (BHTN).

BHXH Việt Nam cũng cần tích cực chỉ đạo BHXH các tỉnh, thành phố thường xuyên trao đổi thông tin với cơ quan thuế, kế hoạch - đầu tư, ban quản lý các khu công nghiệp... về đăng ký doanh nghiệp, hoạt động sản xuất kinh doanh, nộp thuế của các doanh nghiệp. Mặt khác, cần tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra và thông tin, báo cáo kịp thời tình hình vi phạm pháp luật về BHXH của các doanh nghiệp trên địa bàn tới cấp ủy, chính quyền, cơ quan quản lý Nhà nước liên quan để có hướng chỉ đạo giải quyết, xử lý kịp thời. Đồng thời, công khai thông tin về các đơn vị trốn đóng, nợ tiền BHXH kéo dài trên các phương tiện thông tin đại chúng và gửi trực tiếp đến tổ chức Công đoàn hoặc đại diện người lao động để khởi kiện, đề nghị cơ quan chức năng khởi tố theo quy định của pháp luật.

Một giải pháp cũng vô cùng quan trọng là tiếp tục đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin vào quản lý BHXH, tạo điều kiện tốt nhất để tổ chức, doanh nghiệp tiếp cận với BHXH, BHYT, BHTN…

                                                                             Bảo Nguyên