Chia sẻ rủi ro trong dự án PPP: Lại chịu thiệt?

Thứ sáu, ngày 20 tháng 9 năm 2019 | 15:43:24

GS.TS Đặng Đình Đào lo ngại, nếu không cẩn thận, cơ chế này sẽ đưa đến một rủi ro lớn hơn cho Nhà nước.

Trong dự án luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP), Chính phủ đề xuất cơ chế chia sẻ rủi ro về doanh thu.

Cụ thể, Chính phủ cam kết chia sẻ với nhà đầu tư, doanh nghiệp dự án không quá 50% phần hụt thu giữa doanh thu thực tế và doanh thu cam kết tại hợp đồng. Nhà đầu tư, doanh nghiệp dự án cam kết chia sẻ với Chính phủ không thấp hơn 50% phần tăng thu giữa doanh thu thực tế và doanh thu cam kết tại hợp đồng.

Trao đổi với Đất Việt, GS.TS Đặng Đình Đào, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kinh tế và Phát triển (Đại học Kinh tế Quốc dân) liên tưởng ngay đến quy định lợi nhuận định mức 300 đồng/lít cho các doanh nghiệp xăng dầu mà thực chất là lấy từ túi người tiêu dùng nộp cho doanh nghiệp.

Ông cho rằng, một khi xem xét đề xuất trên thì phải bàn cho thật kỹ bởi nếu không, đây sẽ là sự hợp thức hóa cho nhà đầu tư dự án PPP hưởng lợi, còn Nhà nước phải chịu thiệt.

Nhìn nhận lại các dự án PPP Việt Nam triển khai từ Bắc chí Nam trong thời gian qua, GS Đào chỉ là một thực tế buồn đã kéo dài từ lâu, đó là Nhà nước thường bị thua thiệt mà các dự án BT hay nhiều dự án BOT khác là ví dụ, làm thế nào để ngăn chặn được tình trạng đó luôn là một câu hỏi lớn.  

Chia se rui ro trong du an PPP: Lai chiu thiet?

 
Cơ chế chia sẻ rủi ro về doanh thu với nhà đầu tư ở dự án PPP nếu không được tính toán kỹ sẽ khiến Nhà nước thiệt thòi hơn. Ảnh minh họa
 

"Cách đây cả chục năm các ý kiến đều khẳng định, với hình thức đổi đất lấy hạ tầng, cuối cùng Nhà nước toàn chịu thiệt. Hay nhiều dự án giao thông BOT, trạm thu phí đặt sai vị trí ngay từ đầu, người dân không đi, nhà đầu tư không thu được tiền nhưng lại đòi Nhà nước chia sẻ rủi ro.

Trước nay chúng ta luôn yêu cầu các dự án giao thông BOT phải minh bạch, công khai vấn đề thu phí, thế nhưng có mỗi việc thực hiện thu phí không dừng mà mãi không xong. Theo chỉ đạo đến cuối năm nay, các trạm thu phí BOT phải chuyển sang thu phí không dừng hết nhưng các chủ đầu tư BOT vẫn không chịu thực hiện.

Hay có nhà đầu tư làm đoạn đường chưa đầy 2km nhưng được đổi hơn 100ha đất vàng. Vậy mà, hễ có chuyện gì nhà đầu tư lại đòi trả lại dự án.

Bên cạnh đó, theo quy định, việc lựa chọn nhà đầu tư dự án PPP phải qua hình thức đấu thầu, nhưng liệu có đấu thầu đúng nghĩa hay không hay chỉ toàn quân xanh, quân đỏ, từ lúc nộp hồ sơ đến khi đấu thầu chỉ có một doanh nghiệp tham gia, mà biết đâu đó là công ty sân sau của quan chức địa phương... 

Tôi nghĩ rằng phải xử lý trước những chuyện đó, minh bạch ra rồi mới tính đến chuyện khác được", nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kinh tế và Phát triển phân tích.

Cũng theo GS.TS Đặng Đình Đào, cơ chế chia sẻ rủi ro về doanh thu chỉ có thể thực hiện với điều kiện quản lý của ta phải minh bạch, dân chủ, đầy đủ. Còn như hiện nay, "khi hợp đồng BOT vẫn bí mật, giá điện, giá xăng cũng đòi đóng dấu mật..., cứ kiểu đòi hỏi Nhà nước chia sẻ trong khi doanh nghiệp không công khai, minh bạch thì làm sao chấp nhận được".

"Khi ấy bao nhiêu ngân sách, bao nhiêu chia sẻ của Nhà nước với nhà đầu tư cho vừa?", vị chuyên gia tự hỏi và cảnh báo, nếu không cẩn thận, cơ chế này được thông qua chính là đã hợp thức hóa, pháp luật hóa việc doanh nghiệp nghiễm nhiên được hưởng lợi khi thực hiện dự án PPP.

Ghi nhận nhờ có phương thức đầu tư theo hình thức PPP mà cơ sở hạ tầng nhiều nơi khang trang hơn, đẹp đẽ hơn, song ông Đào lưu ý, sẽ rất đau nếu Nhà nước, địa phương phải đánh đổi sự khang trang, đẹp đẽ đó bằng khoản tiền lớn hơn rất nhiều so với công sức mà nhà đầu tư bỏ ra.

Từ đây, ông nhấn mạnh triển khai các dự án PPP phải hết sức thận trọng. Nền kinh tế Việt Nam mới có hơn 30 năm đổi mới, trong khi nhiều nước đã phát triển kinh tế thị trường được 200-250 năm; có những thứ bây giờ doanh nghiệp Việt Nam mới bắt đầu nên thiếu bài bản...

Dù Nhà nước tạo điều kiện tối đa cho doanh nghiệp làm ăn nhưng một bộ phận doanh nghiệp vẫn có những chiêu rút ruột Nhà nước, rút ruột người tiêu dùng... Bởi cung cách làm ăn ấy nên vị chuyên gia lo ngại nếu cơ chế chia sẻ rủi ro được thực hiện, người thiệt sẽ chính là Nhà nước bởi hễ có chuyện gì thì Nhà nước phải đứng ra xử lý, phải trích ngân sách để bù đắp.

"Chúng ta mới chỉ có hơn 30 năm đổi mới, thực tế ấy buộc chúng ta phải xây dựng những bộ luật sao cho phù hợp, tránh kỳ vọng nhiều mà thực tế không theo kịp, rồi cuối cùng luật có nhưng không ai thực hiện. Cơ chế chia sẻ rủi ro với nhà đầu tư dự án PPP phải được mổ xẻ, bàn bạc thật kỹ, tránh tư tưởng chưa làm đã muốn Nhà nước hỗ trợ", GS.TS Đặng Đình Đào nói.

Theo Thành Luân/ Đất Việt